شهر یزد و بررسی اقلیم آن

دسته‌بندی نشده , معماری همساز با اقلیم
آبان ۱۵, ۱۳۹۸
بازدید : 38 بازدید

شهر یزد و بررسی اقلیم آن

شهر یزد جز اقلیم گرم و خشک است.

خصوصیات کلی شرایط اقلیمی دشتهای فلات به قرار زیر است:

۱-آب و هوای گرم و خشک در تابستان ، و سرد و خشک در زمستان

۲-بارندگی بسیار اندک

۳-رطوبت هوا بسیار کم

۴-پوشش بسیار کم گیاهی

۵-اختلاف زیاد درجه حرارت بین شب و روز

۶-در نواحی کویری و حاشیه کویری ، بادهای توام با گرد و غبار

کلیات بافت شهریزد به قرار ذیل است:

۱-بافت شهری و روستایی بسیار متراکم

۲-فضاهای شهری کاملا محصور

۳-کوچه ها باریک و نامنظم و بعضا پوشیده با طاق

۴-ساختمانها متصل به هم

۵-نحوه استقرار مجموعه های زیستی بر اساس جهت آفتاب و باد

کلیات فرم بناها درشهر یزد:

۱-کلیه بناها به صورت کاملا درونگرا و محصور

۲-کلیه بناها دارای حیاط مرکزی(به جز حمام) و اغلب آنها دارای زیرزمین ، ایوان و بادگیر

۳-کف ابنیه و خصوصا حیاط پایین تر از سطح معابر

۴-ارتفاع اتاقها نسبتا زیاد

۵-طاقها غالبا قوسی و گنبدی

۶-دیوارها نسبتا قطور

فشردگی و تراکم در طراحی پلان ساختمان های نواحی گرم و خشک و شهر یزد :

طراحی پلان برای ساختمان های مناطق گرم و خشک به صورت فشرده و متراکم انجام می گیرد.

با این روش سطوح خارجی مرتبط با فضای بیرون و میزان تبادل حرارتی در زمستان و تابستان در فضاهای داخلی به حداقل می رسد.

سایه اندازی دیوار ها در طراحی پلان متراکم باعث ایجاد سایه شده و از تابش مستقیم خورشید به جداره ها جلوگیری می کند. در این حالت میزان تبادل حرارت در فصل های گرم و سرد پایین خواهد آمد.

ایوان و حیاط در ساختمان های مناطق گرم و خشک و شهر یزد :

وجود ایوان‌های بزرگ و عمیق با ارتفاع زیاد و حیاط هایی با پوشش گیاهی می تواند به بهتر شدن هوای فضاهای داخلی نیز کمک بسیار زیادی بکند.

ویلای شمس در زرندیه ساوه، الماسی در دل کویر اثری موفق از گروه معماری کارند فضاهای مسکونی مدرن و امروزی است که با بهرگیری از این نکات در طراحی توانسته شرایط آسایش را برای ساکنان خود در منطقه ای گرم و خشک فراهم کند.

تراس باز این خانه را در تصویر زیر می بینید.

در حیاط مرکزی و گودال باغچه های خانه های قدیمی، برای ایجاد رطوبت در هوای خشک منطقه از سطوح گیاه کاری شده حوض آب و فواره استفاده می شده تا با توجه به سرمای شب در منطقه هوای سرد در طول شب در داخل حیاط نشست کرده و در داخل حیاط و بدنه دیوارها ذخیره شود و در طول روز که شدت تابش آفتاب بالاست و دمای بیرون ساختمان به حداکثر می رسد هوای داخل ساختمان و حیاط تعدیل شود.

توصیه‌های مهم طراحی فرم کلی ساختمان ها در شهر یزد :

بدلیل شدت تابش آفتاب در جهات شرق و غرب، فرم ساختمان باید کشیدگی در خلاف نور خورشید داشته باشد.

به حداکثر رساندن جریان هوا در اطراف ساختمان‌ها با ایجاد فاصله مناسب در بین آنها توصیه می‌شود.

اجتناب از ایجاد پنجره ها بزرگ و پیش بینی سایبان عمودی برای آنها توصیه می‌شود.

استفاده از شیشه‌های دو جداره توصیه می‌شود.

تهویه مورد نیاز در ساختمان مهمترین عامل ناراحتی انسان در این ناحیه گرمای بسیار زیاد ماندن و خشک شدن پوست بدن و کم بودن ظرفیت تبخیر هوا به دلیل گرمای زیاد است می‌باشد . بنابراین رعایت اصول زیر می‌تواند تا حدی این مشکلات را مرتفع نماید.

پلان‌ها باز طراحی شوند و فضای عریض و آزاد بین ساختمان‌ها وجود داشته باشد.

ویژگی‌های معماری ساخت بناها بصورت حیاط مرکزی و نیمه درون گرا مرتفع ساختن اتاق‌ها استفاده از ایوان‌های وسیع و مرتفع .

استفاده از رنگ روشن

بافت متراکم مصالح با ظرفیت حرارتی زیاد

استفاده از بادگیر

بام مسطح یا گنبد

در برخی ازشهرهای این اقلیم برای ایجادجریان هوااز بادگیر استفاده می شده است مانند یزد.

یخدان یا یخچال در شهر یزد :

یخدان یا یخچال، گونه‌ای ساختمان است که در معماری قدیم ایران برای تولید و نگه‌داری یخ ساخته می‌شد.

معمولاً هر یخ‌چال دارای یک استخر و یک دیوار بلند (بنام حصار) و یک مخزن گنبددار بود.

حصار طوری ساخته می‌شد که تمام روز سایه آن بر استخر می‌افتاد و از گرم شدن آب استخر جلوگیری می‌کرد.

یخی را که در زمستان در استخر یخ‌چال درست می‌شد می‌شکستند و در خزانه انبار می‌کردند و در فصل گرما آن را به کار می‌بردند.

یخچالها متشکل از سه بخش می‌باشند:

دیوار طویل

سایه انداز

حوضچه‌های تولید یخ مخزن یخ

مخازن یخ نیز خود به دو گونه اند:
الف) مخازن گنبدی شکل به صورت پوشش بارک مخروطی.)

ب) مخازن تونلی شکل به صورت دهلیز مستطیل شکل دراز.)

دیوار سایه انداز، دیوار طویل بسیار بلندی بوده که از مشرق به مغرب کشیده میشده است. ارتفاع بلند این دیوارها که گاهی تا ۱۰ متر می‌رسد، در طول روز از تابش آفتاب بر روی آبهای منجمد شده در حوضچه‌ها جلوگیری می‌کند. در صورتی که در مشرق و مغرب کمی آفتاب بر روی سطوح یخ می‌تابید، در این نقاط نیز دیوارهای سایه انداز جانبی متصل به دیوار اصلی احداث می‌کردند. برای کم کردن فشار وارده بر پایه در طول دیوار، طاق‌نماهای متعددی احداث می‌شد که علاوه برکمک به ایستایی دیوار، ایجاد سایه روشن در نمای دیواره نموده و از یکنواختی آنان می‌کاهد، مانند یخچال مویدی در کرمان و یخچال عباس‌آباد در رفسنجان.

گاه جهت استحکام بیشتر دیوار سایه انداز، اقدام به احداث پشتبندهای بزرگ در قسمت جنوبی دیوار می‌کردند.

حوضچه‌های تهیه یخ

گودال مستطیل شکلی است که به موازات دیوار سایه انداز و در بخش شمالی آن حفر شده و طول آن اندکی کمتراز طول دیوار و عمق آن، ۳۰ الی ۵۰ سانتیمتر و گاه بیشتر بوده است.

این گودال، محل تهیه یخ در شبهای سرد زمستان بوده است بدین ترتیب که شبهای زمستان آنها را از آب پر می‌کردند و صبحگاهان پس از منجمد شدن آب، یخ را قطعه قطعه می‌کردند و در مخازن جمع‌آوری می‌کردند.

مخزن یخ

این مخازن معمولاً در پشت دیوار سایه انداز و در بخش جنوبی آن واقع شده‌اند و بوسیله یک یا چند مدخل ورودی به بخش شمالی و رو به سوی حوضچه‌های تهیه یخ راه می‌یابند.

اب انبار در شهر یزد :

آب‌انبار حوض و یا استخر سرپوشیده‌ای است که برای ذخیره آب معمولاً در زیر زمین ساخته می‌شود. در مناطق کم‌آب و کویری آب انبار را از آب باران و یا جویبارهای فصلی پر می‌کنند. در ایران قزوین را به نام شهر اب انبارها می‌شناسند که اب انبارهای زیادی مانند آب انبار سردار در ان وجود دارد آب انبارها از جمله تأسیسات وابسته به قنات هستند.

آب انبار یکی از ساختمان‌های آبی آب انبار است. آب انبار یا امبار در سراسر راه‌ها ئ شهرهای این سرزمین دیده می‌شود. برخی از آن‌ها که در شهرهای خشک و کم آب ساخته شده، اثری بسیار زیبا و از نگاه معماری شایان توجه است در بیشتر سرزمین‌های ایران در سه یا چهار ماه از سال آب آشامیدنی یافت نمی‌شود و اگر هم یافت شوند شور اند. در برخی جاها همان آب شور هم خشک شده‌اند. گاه در فصل تابستان آب آشامیدنی را از چاه‌ها با کوزه و یا سبو می اورده‌اند.

قسمت‌های مختلف آب انبارها:

مخزن یا خزینه

محل انبار کردن آب و اصلی‌ترین عنصر آب انبار. مخازن دارای انواع مختلفی بوده و از نظر شکل و نحوه استفاده به صورت شهری – روستایی و صحرایی بوده‌اند. مخازن در داخل زمین قرار می‌گرفتند تا از فشارهای وارده بر بدنه بکاهند.

پاشیر

محل قرار گرفتن شیر بزرگ برنجی متصل به مخزن است. شکل آن به صورت یک نیمه ۸گوش یا ۴گوش مربع است. سکوهایی برای نشستن در دو سمت پاشیر، حفره‌هایی برای انتقال آبها به کانال‌های زیر زمینی به همراه هواکشی در سقف برای تبادل هوا.

سردر:

راهنمای ورود به آب انبار و را ه پله عمیق آن می‌باشد. قاب با جرز عمودی، کتیبه، سکوهایی در دو طرف،کاربندی، کاشیکاری، کتیبه کوچک سنگی که نشانه سازنده و واقف آب انبار می‌دهد.

پلکان

تعداد پله‌های با توجه به عمق مخزن آب انبار، که کف آن از پاشیر پایین‌تر بوده، تعیین می‌شده و گاهی به ۷۰–۸۰ پله هم می‌رسیده. با توجه به افراد مصرف کننده داراری راه‌های متفاوتی بوده. مثلاً یک مسیر برایکلیمیان و مسیر دیگر برای مسلمانان بوده.

بادگیر یا خیشخان

هدایت باد مناسب به فضای داخل آب انبار و گردش هوا به سمت حیات باعث خنکی هوای داخل می‌شده. در خنک سازی آب در آب انبار نیز از همین روش بهره می‌گرفتند.

جهت قفسه آب انبارها در هر منطقه متناسب با جهت باد مطبوع در آن منطقه بوده.

تعداد بادگبرهای آب انبارها متفاوت بوده و از یک تا هفت عدد تغییر داشته، این به دلیل خنکی بیشتر برای آب داخلی بوده است.

دلایل تأسیس و احداث آب انبارها:

ذخیره آب برای زمان‌های خشکسالی و جنگ

خنک ماندن آب در تابستان

در ایران توزیع آب و آب انبار امری اعتقادی بوده و ریشه ارزش‌ها و باورهای اسلامی داشته. آب انبارها معمولاً در مراکز شهر و محل تجمع مردم و همچنین در کاروانسراها تأسیس می‌شده تا دسترسی به آب آسان باشد.

نحوه ساخت آب انبار، تصفیه و عایق بندی آن با اصول مهندسی و علمی مطابقت دارد. برای تصفیه از روش‌های فیزیکی و شیمیایی استفاده می‌شود. ته‌نشین شدن مواد زاید، اضافه کردن حجم مشخصی از نمک به منظور تجزیه آن و میکروب کشی توسط کلر آزاد شده، استفاده از ترکیبات آهکی جهت گندزدایی و استفاده از کیسه‌های زغال به منظور بو گیری از جمله این روش‌ها است.

آب انبار در نواحی گرم و خشک از جمله ملزومات مهم برای تداوم زندگی در این مناطق بوده و در اکثر محلات شهری و روستاها یک یا چند آب انباروجود داشته است. این آب انبارها شامل یک مخزن بزرگ مکعب یا مکعب مستطیل و یا استوانه‌ای شکل درداخل زمین بوده‌اند که روی این مخزن را با طاق قوسی و یا گنبدی می‌پوشاندند. این مخازن غالباً یک ودر بعضی موارد دو در راه پله برای برداشت آب از مخزن داشته‌اند. برای نمونه می‌توان به آب انبار شش بادگیره در یزداشاره کرد.

اگرچه آب انبارها بهداشتی بوده‌اند ولی عمل انبار کردن و راکد ماندن آب، باعث آلودگی می‌شده بنابراین جهت گوارایی آب، در سقف، بادگیر‌هایی تعبیه می‌گشته که باعث عبور باد از روی آب شده و موادی اضافه می‌شده تا آب نگندد.

مانند:آهک و نمک برای داشتن کلر.ماهی برای رفع باکتری‌های آب.ذغال برای خاصیت بوگیری.خشت برای رسوب زدایی املاح آب.

نوسنده : مهندس سحر صدیق پور

 

 

1
امتیاز :
بدون رای!
دیدگاهتان را بنویسید

19 − 19 =

عضویت در خبرنامه شهر معماری

تمامی اطلاعات محفوظ است!